Bir haber başlığı ile kurumun kendi açıklaması arasındaki mesafeyi ölçmek için güzel bir örnek yaşadık. Millî Eğitim Bakanlığı, 16 Ekim 2026’da İstanbul’da Ortak Yazılı Sınav Sistemi’ni (OYSS) tanıttı. Ardından bazı haber başlıklarında sistem, yapay zekâ destekli sınavlar başladı diye duyuruldu. MEB’in kendi açıklamasını okuyunca tablo biraz farklı görünüyor.
Sistem nasıl işleyecek
OYSS, Yeni EBA üzerinden öğretmenlere sunulan dijital bir platform. Sınavın planlanmasından açık uçlu soruların hazırlanmasına, ortak ölçütlerle puanlamadan öğrenci, sınıf ve şube bazında analize kadar bütün süreci kapsıyor. 2026-2027 eğitim öğretim yılının birinci döneminin ilk yazılılarında uygulanmaya başlayacak. Tanıtım programında konuşan Bakan Yardımcısı Ömer Faruk Yelkenci, ortak yazılı sınavların, öğrencilerin kendi cevaplarını oluşturmasını sağlayan açık uçlu soruları desteklediğini söyledi.
Kapsamda 5, 6 ve 7. sınıflarda Türkçe, matematik, fen bilimleri, sosyal bilgiler, din kültürü ve ahlak bilgisi ile İngilizce; 9, 10 ve 11. sınıflarda Türk dili ve edebiyatı, matematik, fizik, kimya, biyoloji, tarih, coğrafya, felsefe, din kültürü ve ahlak bilgisi ile İngilizce var. Toplam 16 branş.
Soruların nereden geleceği de belli. Sınavlar, zümre öğretmenlerinin yıl başında belirlediği konu ve soru dağılımına göre oluşturulacak. Seçilen senaryodaki öğrenme çıktılarına yönelik iki soruyu zümre öğretmenleri ortak kararla hazırlayacak. Diğer sorular, öğretmenlerin seçtiği zorluk düzeyine göre soru havuzundan otomatik olarak gelecek. Zorluk düzeyini ve puanları öğretmenler belirleyecek. İlk sınavlardan önce havuza yaklaşık 8 bin soru aktarılması, her sınav döneminde de yaklaşık 8 bin yeni soru geliştirilmesi hedefleniyor. Sınavdan sonra soru bazlı puanlar e-Okul’a girilecek; veliler ve öğrenciler hangi öğrenme çıktısında güçlü, hangisinde eksik olduklarına dair geri bildirim alabilecek.
Yapay zekânın yeri
MEB’in açıklamasında yapay zekâ tek bir cümlede geçiyor: Yapay zekâ destekli soru yazımı ve açık uçlu soruların puanlanmasına yönelik çalışmaların sisteme entegre edilmesi planlanıyor. Kapsamı ve takvimi açıklanmış değil. Yani şu an için sistemin merkezinde öğretmenlerin hazırladığı sorular ve bakanlığın soru havuzu var; yapay zekâ bir sonraki aşamanın konusu.
Açık uçlu soruların puanlanmasına yapay zekâ girecekse, velilerin ve öğretmenlerin ilk soracağı şey tutarlılık ve itiraz olacak. Aynı cevaba iki farklı puan verilirse ne olacak, öğretmen makinenin verdiği puanı değiştirebilecek mi? Bu soruların cevabını o planın kendisiyle birlikte görmek isterim. Avrupa Birliği’nin yapay zekâ yasasında, öğrenme çıktılarını değerlendiren yapay zekâ sistemlerinin yüksek riskli sınıfta sayıldığını da hatırlatayım.