Avrupa Birliği’nin yapay zekâ yasasında (AI Act) 2 Ağustos 2026 uzun zamandır takvime kırmızıyla yazılmıştı. Yüksek riskli denilen sistemlere ait kuralların büyük kısmı o gün uygulanmaya başlayacaktı. 7 Mayıs 2026’da AB Konseyi ile Avrupa Parlamentosu müzakerecileri bu tarihi değiştiren bir ön anlaşmaya vardı.
Yasanın mantığını hatırlayalım. AB, yapay zekâ sistemlerini insanlara verebilecekleri zarara göre basamaklara ayırıyor. Bir film önerisi yapan sistemle bir iş başvurusunu eleyen sistem aynı muameleyi görmüyor. Yüksek riskli sayılanlar için belgeleme, insan denetimi, veri kalitesi, kayıt tutma gibi ağır yükümlülükler var. Şirketlerin en çok hazırlık süresi istediği kısım da burasıydı.
Anlaşma, Brüksel’in sadeleştirme adıyla yürüttüğü paketlerin bir parçası. Komisyon, yüksek riskli kuralları en fazla 16 ay ertelemeyi önermişti. Müzakereciler esnek bir süre yerine sabit tarihler koydu.
Yeni takvim
- 2 Aralık 2026: Yapay zekâyla üretilmiş içeriğin işaretlenmesi için tanınan geçiş süresi bitiyor. Bu süre altı aydan üç aya indirildi.
- 2 Ağustos 2027: Üye ülkelerin yapay zekâ deneme alanlarını (sandbox) kurması için son tarih.
- 2 Aralık 2027: Tek başına çalışan yüksek riskli sistemler. İşe alımda özgeçmiş eleyen, kredi değerlendirmesi yapan ya da öğrencinin başarısını değerlendiren yazılımlar bu gruba giriyor.
- 2 Ağustos 2028: Tıbbi cihaz ya da oyuncak gibi bir ürünün güvenlik parçası olarak içine gömülen yüksek riskli sistemler.
Ertelemenin yanında gelen yasak
Anlaşmaya yeni bir yasak da eklendi. Kişinin rızası olmadan cinsel ya da mahrem içerik üreten ve çocuk istismarı içeriği üreten yapay zekâ uygulamaları, AB’de yasaklı uygulamalar listesine giriyor. Fotoğraftaki birinin kıyafetini silip çıplak gösteren uygulamalar da bu kapsamda.
Bazı konularda da geri adım atılmadı. Kendi sistemini yüksek riskli saymayan şirketlerin bunu AB’nin veri tabanına kaydetme zorunluluğu, Komisyon önerisinde gevşetilmişti; anlaşmada yeniden getirildi. Önyargıyı tespit etmek için hassas kişisel verilerin işlenmesinde aranan kesin gereklilik şartı da geri geldi. Genel amaçlı bir model üzerine kurulan sistemleri, modeli ve sistemi aynı şirket geliştiriyorsa, AB’nin Yapay Zekâ Ofisi denetleyecek.
Türkiye’den bakınca bu takvimin neden önemli olduğunu bir cümleyle anlatmak mümkün: AB yasası, sistemi AB pazarında kullanılan herkes için geçerli. Avrupa’ya yazılım satan, Avrupalı bir müşteri için işe alım ya da müşteri puanlama aracı geliştiren bir Türk şirketi de planını bu tarihlere göre yapmak zorunda. Ertelemeyi rahatlama olarak okumak kolay. Ben daha çok hazırlık için kazanılmış bir süre olarak okuyorum.
Ön anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Parlamento’nun ve Konsey’in metni ayrıca onaylaması gerekiyordu. Konsey son onayı 29 Haziran’da verdi.