Arnavutluk’un sanal bakanı Diella

Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, kamu ihalelerini denetlemesi için yapay zekâ ile oluşturulmuş “bakan” Diella’yı tanıttı. Atama büyük ölçüde sembolik bulundu.

Tarayıcınızın sesiyle okunur

Kahvehanede yapay zekâ konuşulduğunda er geç biri o cümleyi kurar: “Bir gün bunlar bizi yönetecek.” Eylül 2025’te Avrupa’nın bir köşesinde bu cümle, en azından kâğıt üzerinde, bir kabine listesine girdi.

11 Eylül 2025’te Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, Sosyalist Partinin mayıs seçimlerini kazanmasının ardından yeni kabinesini tanıtırken sürpriz bir isim açıkladı: Diella. Arnavutçada “güneş” anlamına gelen Diella, fiziksel olarak var olmayan, yapay zekâyla oluşturulmuş sanal bir “bakan”. Görevi kamu ihalelerini denetlemek ve ihalelerle ilgili kararları vermek olacaktı. Rama, bu sayede ihalelerin yolsuzluktan tamamen arınacağını, ihale sürecindeki her kamu parasının şeffaf hâle geleceğini öne sürdü.

Diella aslında yeni bir yüz değildi. Ocak 2025’ten beri Arnavutluk’un e-devlet platformu e-Albania’da, vatandaşlara belge almada ve sitede yol bulmada yardım eden sanal bir asistan olarak çalışıyordu. Bizim e-Devlet’te böyle bir asistan olsa ve bir gün bakanlık koltuğuna otursa nasıl karşılardık, bir düşünün.

Atama hemen hukuki bir soruyu da beraberinde getirdi. Arnavutluk anayasasına göre bakanların 18 yaşını doldurmuş, akli melekeleri yerinde vatandaşlar olması gerekiyor. Bir yazılımın bu şartları nasıl karşılayacağı belirsiz. Bu nedenle adım, gözlemcilerce büyük ölçüde sembolik olarak değerlendirildi. Haberin arka planında Arnavutluk’un AB üyeliği hedefi ve AB’nin ülkeye yolsuzlukla mücadele konusunda yaptığı çağrılar vardı.

Benim ilgimi çeken, işin arkasındaki varsayım oldu: Makine tarafsızdır, insan yolsuzluk yapar. Bunun bir kısmı doğru. Bir yazılım rüşvet almaz, akrabasını kayırmaz, gece yarısı gelen bir telefonla fikir değiştirmez. Ama hangi kriterin önemli sayılacağını, hangi verinin kullanılacağını, kuralların nasıl yazılacağını yine insanlar belirler. Eğitildiği veride eski çarpıklıklar varsa, makine onları tarafsız bir yüz ifadesiyle tekrar eder. Üstelik “sistem öyle karar verdi” cümlesi, sorumluluğu ortadan kaybetmek için fazlasıyla kullanışlı bir cümle.

İhale dosyalarını bir insandan çok daha hızlı okuyan, tutarsızlıkları yakalayan bir yapay zekâ, bir denetçinin işini gerçekten kolaylaştırabilir. İmzanın kime ait olacağı ise Diella’nın tanıtıldığı gün cevapsız kalan soruydu.

Kaynaklar

Bu not Yapay Zekâ Günlüğü’nün parçasıdır; tarih, anlatılan gelişmenin tarihidir. Not 21 Ekim 2026’da yayımlandı.

Aynı konudan: Gelecek