Paketli bir gıdanın arkasında içindekiler listesi olur. Kimse her maddeyi okumaz, ama alerjisi olan okur. Avrupa Birliği, ChatGPT, Gemini ya da Claude gibi büyük yapay zekâ modellerinden de bir çeşit içindekiler listesi istemeye karar verdi.
2 Ağustos 2025’te AB Yapay Zekâ Yasası’nın genel amaçlı yapay zekâ modellerine ilişkin yükümlülükleri uygulanmaya başladı. Genel amaçlı model, tek bir işe değil her türlü işe koşulabilen, metin yazan ve soru cevaplayan büyük modeller için kullanılan bir terim. Avrupa Komisyonuna göre bu modelleri sunan şirketlerin hepsi şunları yapmak zorunda:
- Model hakkında teknik belge hazırlamak
- Telif haklarına uyum için bir politika benimsemek
- Modelin eğitiminde kullanılan içeriklerin bir özetini kamuya açıklamak
“Sistemik risk” taşıdığı kabul edilen en büyük modellerde çıta daha yüksek. Bu modellerin sağlayıcıları Komisyona bildirimde bulunmak, riskleri değerlendirip azaltmak, ciddi olayları raporlamak ve siber güvenlik önlemleri almakla yükümlü. Hangi modelin bu gruba gireceği, eğitiminde harcanan hesaplama miktarına bakılarak belirleniyor; Komisyon bu eşiğin de gözden geçirildiğini belirtiyor. TechCrunch’ın haberinde bu gruptaki sağlayıcılar arasında OpenAI, Anthropic, Google ve Meta sayılıyordu. 2 Ağustos 2025’ten önce piyasaya çıkmış modellere uyum için 2 Ağustos 2027’ye kadar süre tanındı.
Gönüllü kılavuz ve Meta’nın itirazı
Komisyon 10 Temmuz’da şirketlerin bu kurallara nasıl uyacağını anlatan gönüllü bir uygulama kılavuzu yayımlamıştı. Şeffaflık, telif hakkı ve güvenlik bölümlerinden oluşan kılavuz, örneğin korsan içerik sitelerinin eğitim verisinden dışlanmasını ve eserinin kullanılmasını istemeyen hak sahiplerinin taleplerine uyulmasını öngörüyor. Kılavuzu imzalamak zorunlu sayılmıyor; imzalayanların ise uyumu göstermesi daha kolay. Meta 18 Temmuz’da imzalamayacağını açıkladı. Şirketin küresel ilişkilerden sorumlu yöneticisi Joel Kaplan, kılavuzun hukuki belirsizlik yarattığını ve yasanın kapsamını aştığını savundu.
Türkiye AB üyesi değil, ama Avrupa’ya mal ve hizmet satan pek çok Türk şirketi var. Bu yükümlülükler model geliştiren şirketlere yönelik; bir muhasebe bürosunun ChatGPT kullanması onu bu kuralların muhatabı yapmıyor. Yasanın yapay zekâyı belli alanlarda kullananlara kurallar getiren başka bölümleri ise sonraki yıllarda adım adım devreye girecek. Avrupalı bir müşterinin tedarikçisine “hangi yapay zekâ araçlarını, hangi işte kullanıyorsunuz?” diye sorması, o tarihlerden önce de pekâlâ mümkün.