UYAP’ta yapay zekâ var, hâkim koltuğunda yok

Adalet Bakanlığı, Meclis komisyonunda yargıdaki yapay zekâ projelerini anlattı: Günde 40 bin belge sınıflanıyor, karar yine hâkimde. Dilekçe yazana da not var.

Tarayıcınızın sesiyle okunur

Mahkemede yapay zekâ denince çoğumuzun aklına bilim kurgu filmlerindeki robot hâkim gelir. 8 Nisan 2025’te TBMM Yapay Zekâ Araştırma Komisyonu’nun hukuk oturumunda anlatılanlar ise çok daha sıradan, ama bir o kadar da gerçek bir tablo çizdi.

Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Genel Müdürü Servet Gül’ün sunumuna göre bakanlıkta 2020’de kurulan bir yapay zekâ ve büyük veri birimi var; yedisi mühendis olmak üzere 11 kişi çalışıyor. Bu birimin üzerinde çalıştığı sistem, hepimizin adını duyduğu UYAP. Tutanağa geçen rakamlarla:

  • UYAP’ta yaklaşık 15 yıllık veri bulunuyor, sistemde günde yaklaşık 5 milyon işlem yapılıyor ve 200 binden fazla adliye çalışanı kullanıyor.
  • Belge sınıflandırma sistemi her gün yaklaşık 40 bin belgeyi 108 kategoriye ayırıyor; bunların 93’ü metin, 15’i görsel kategori.
  • Bakanlığın dokuz yapay zekâ projesinden yedisi ülke genelinde kullanımda. İkisi, e-simüle ve Söyle Yazsın, hâlâ geliştiriliyor.
  • Bir dosyanın hangi daireye ait olduğunu tahmin eden projede doğruluk oranı yüzde 80 civarında. Gül’ün anlatımına göre daha önce bu işte hata oranı yüzde 60’lara kadar çıkabiliyordu.

Karar veren makine yok

Sunumun en net mesajı şuydu: Yapay zekâ yargıda yalnızca karar destek aracı olarak görülüyor. Gül, bir makinenin yargısal karar vermesinin düşünülemeyeceğini vurguladı. Elektronik duruşmalar ve SEGBİS sayesinde adliyelerdeki kalabalığın en az yüzde 30 azaldığını da ekledi.

Ben bu ayrımı çok önemsiyorum. Günde on binlerce belgeyi doğru klasöre koymak, dosyayı doğru daireye yönlendirmek, sesli ifadeyi yazıya dökmek gibi işler makineye çok uygun. Bir insanın hayatını etkileyen kararı vermek ise başka bir şey. Yapay zekânın kendinden emin hatalar yapabildiğini bildiğimiz sürece, hâkim koltuğunun insanda kalması bence tartışmaya açık bile olmamalı.

Vatandaşın gündelik hayatında hissettiği değişiklik ise belki de en çok sıradan dijitalleşmeden geliyor. Adliyede saatlerce koridorda beklemek yerine SEGBİS ile bulunduğu şehirden ifade vermek, duruşmaya ekrandan bağlanmak, evrakın elden ele dolaşmaması. Yapay zekâ bu altyapının üstüne kurulan bir kat; temel sağlam değilse üstündeki kat da sallanır. UYAP’ın on beş yıllık verisi, bu açıdan yargının en değerli sermayesi sayılabilir.

Bu arada Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, ocak ayında Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun Bartın Üniversitesi ile düzenlediği bir etkinlikte bakanlık bünyesinde bir Yapay Zekâ Bilim Komisyonu kurulacağını duyurmuştu. Konu bakanlık gündeminde de yer tutuyor yani.

Dilekçe yazan için not

Aynı oturumda Galatasaray Üniversitesi’nden komisyon raportörü Osman Gazi Güçlütürk Türk hukukunda yapay zekânın durumunu, NewMind AI’dan avukat Ali Göksu da yapay zekânın hukuka etkisini anlattı. Hukukla uğraşan herkes için pratik ders ise değişmiyor. Kitapta ABD’de mahkemeye yapay zekânın uydurduğu emsal kararları sunan avukatı anlatmıştım. UYAP’ın içinde yapay zekâ olması, dışarıdaki bir sohbet robotunun verdiği karar künyelerinin doğru olduğu anlamına gelmiyor. Dilekçeye girecek her karar numarası, UYAP’tan ya da resmî karar arama sisteminden tek tek kontrol edilmeli.

Kaynaklar

Bu not Yapay Zekâ Günlüğü’nün parçasıdır; tarih, anlatılan gelişmenin tarihidir. Not 21 Ekim 2026’da yayımlandı.

Aynı konudan: Kurallar ve hukuk